Co piąty sportowiec toczy walkę, której nie widać

dr inż. Olga Surała, Instytut Sportu – Państwowy Instytut Badawczy

Zachowania żywieniowe możemy definiować jako działania i sposoby postępowania człowieka bezpośrednio związane z zaspokajaniem potrzeb żywieniowych (Lewicki, 2008). U sportowców mieszczą się one w szerokim spektrum, od prawidłowych praktyk żywieniowych, przez nieprawidłowe zachowania żywieniowe, aż po zaburzenia odżywiania (Wells et al., 2020).

Prawidłowe zachowania żywieniowe to bezpieczny i zoptymalizowany sposób odżywiania, ukierunkowany na osiągnięcie wyznaczonego celu. Jest on zindywidualizowany i dostosowany do aktualnych potrzeb zawodnika tak, by zapewnić równowagę między zdrowiem a wydolnością (A. P. Brytek-Matera, 2020). Natomiast, nieprawidłowe, czyli zaburzone, zachowania żywieniowe (ang. disordered eating, DE) mają na celu obniżenie masy ciała i poziomu tkanki tłuszczowej, by zrekompensować silne niezadowolenie z subiektywnego obrazu własnego ciała. Osoba z zaburzonymi zachowaniami żywieniowymi może obsesyjnie wybierać wyłącznie „zdrową” żywność, regularnie pomijać posiłki, objadać się, prowokować wymioty, lub ćwiczyć kompulsywnie. Jej zachowania nie spełniają jednak kryteriów rozpoznania zaburzeń odżywiania określonych w klasyfikacjach diagnostycznych, takich jak Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-11 (Harrison et al., 2021; Surała et al., 2020).

Z kolei zaburzenia odżywiania (ang. eating disorders, ED) to poważne, ale możliwe do leczenia zaburzenia psychiczne, które mogą wystąpić u każdego i prowadzić do konsekwencji zarówno psychicznych, jak i somatycznych. Charakteryzują się nieprawidłowymi zachowaniami żywieniowymi oraz nadmiernym skupieniem na odżywianiu, którym w większości przypadków towarzyszą nasilone obawy dotyczące masy lub kształtu ciała. Zaburzenia odżywiania mogą powodować znaczne cierpienie psychiczne, szkodzić zdrowiu oraz utrudniać codzienne funkcjonowanie, w tym uprawianie sportu, naukę, pracę i relacje z innymi (Harrison et al., 2021; Wells et al., 2020) .

Sportowcy mogą przemieszczać się wzdłuż spektrum zachowań żywieniowych w obu kierunkach, w dowolnym momencie kariery i na różnych etapach cyklu treningowego (np. w okresie przejściowym, przygotowawczym czy podczas kontuzji) (Wells et al., 2020). Co ważne, zaburzone zachowania żywieniowe występują u sportowców częściej niż kliniczne zaburzenia odżywiania.

Jaka jest skala zjawiska?

W 2024 r., w ramach niezwykle ważnego projektu „Od Paryża do Los Angeles: zrozumieć trajektorię zdrowia psychicznego polskich sportowców wyczynowych i psychologiczne czynniki ryzyka”, kierowanego przez dr. Wojciecha Waleriańczyka z Instytutu Sportu – Państwowego Instytutu Badawczego we współpracy z Centralnym Ośrodkiem Medycyny Sportowej, oceniono zdrowie psychiczne ponad 1000 reprezentantów Polski na 2–8 miesięcy przed igrzyskami olimpijskimi w Paryżu. Badanie przesiewowe pokazało, że niemal co piąty reprezentant Polski (22%) może mieć problem z zaburzonymi zachowaniami żywieniowymi (Waleriańczyk et al., 2024). Wyniki te nie odbiegają od danych z aktualnej literatury naukowej, według której zaburzenia odżywiania i nieprawidłowe zachowania żywieniowe dotyczą około 20% sportowców (Nasser et al., 2026). Zaburzone zachowania żywieniowe częściej występują u zawodniczek (6–45%), ale dotyczą również zawodników (do 19%) (Bratland-Sanda & Sundgot-Borgen, 2013) .

Problem, którego nie należy ignorować

Problem jest więc realny i nie powinien być bagatelizowany, zwłaszcza że konsekwencje zaburzonych zachowań żywieniowych mogą być poważne, a w skrajnych przypadkach śmiertelne. Nieprawidłowe zachowania żywieniowe i zaburzenia odżywiania mogą prowadzić do niedoborów składników odżywczych lub niskiej dostępności energii, która stanowi podłoże zespołu względnego niedoboru energii w sporcie (ang. Relative Energy Deficiency in Sport, REDs) (Mountjoy et al., 2023; Wells et al., 2020) . Jego konsekwencje obejmują pogorszenie zdrowia fizycznego i psychicznego, zaburzenia metabolizmu, funkcji rozrodczych, zdrowia kości i mięśni, odporności oraz funkcjonowania układu krążenia i układu krwiotwórczego. Niska dostępność energii odbija się także na wydolności, co pokazało badanie z udziałem nastoletnich zawodniczek pływania (Mountjoy et al., 2023). Zawodniczki, u których doszło do zahamowania funkcji jajników w wyniku zbyt niskiej podaży energii w diecie, po 12 tygodniach sezonu pływały na 400 m o prawie 10% wolniej. Ich koleżanki z prawidłowym cyklem miesiączkowym poprawiły w tym czasie wyniki o ponad 8% (VanHeest et al., 2014). Należy jednak podkreślić, że zaburzone zachowania żywieniowe nie zawsze prowadzą do niedoborów energii i utraty masy ciała. Wśród innych poważnych konsekwencji zaburzonych zachowań żywieniowych i współwystępujących z nimi problemów wymienia się dolegliwości żołądkowo-jelitowe, choroby zębów i dziąseł, zmęczenie, pogorszenie funkcji poznawczych i relacji z innymi, zaburzenia psychiczne, nadużywanie substancji psychoaktywnych, samookaleczenia i myśli samobójcze(A. Brytek-Matera, 2021; Wells et al., 2020). Trzeba też pamiętać, że zaburzenia odżywiania, w szczególności jadłowstręt psychiczny (anoreksja), charakteryzują się jednym z najwyższych wskaźników śmiertelności spośród wszystkich zaburzeń psychicznych. Niestety, nie brakuje ofiar zaburzeń odżywiania również wśród sportowców. Przykładem jest norweska biegaczka narciarska, a później maratonka Marthe Katrine Myhre, która przed laty rywalizowała z Justyną Kowalczyk-Tekieli. Norweżka zmarła w wieku 39 lat. Lekarz stwierdził zgon z przyczyn naturalnych. Według doniesień był on następstwem wieloletnich zaburzeń odżywiania, z którymi zawodniczka zmagała się od nastoletnich lat.

Sport sportowi nierówny – gdzie zaburzone zachowania żywieniowe występują najczęściej?

Gdy wynik zależy od sylwetki, ryzyko rozwinięcia nieprawidłowych zachowań żywieniowych i zaburzeń odżywiania rośnie (Wells et al., 2020). Pierwsza grupę stanowią dyscypliny oceniane pod względem estetycznym. Zawodnicy tych dyscyplin są szczególnie narażeni, ponieważ wygląd ciała staje się elementem oceny sportowej. Sportowiec może mieć poczucie, że odpowiednia sylwetka wpływa nie tylko na wynik, ale również na akceptację trenerów i sędziów oraz możliwość startu. Kolejną grupą są dyscypliny grawitacyjne: im większą moc zawodnik jest w stanie wytworzyć w stosunku do własnej masy ciała, tym sprawniej może się wspinać, biec, skakać czy pokonać podjazd. Warto jednak podkreślić, że redukcja masy ciała poprawia owiany legendą wskaźnik watów na kilogram tylko wtedy, gdy zawodnik zachowa zdolność wytwarzania mocy. Nadmierna redukcja masy ciała może prowadzić do utraty tkanki mięśniowej, niedoboru energii i spadku mocy, a w konsekwencji do pogorszenia wyników. Trzecią grupę stanowią dyscypliny z kategoriami wagowymi. W nich masa ciała przestaje być wyłącznie parametrem zdrowotnym i staje się warunkiem udziału w rywalizacji. Częste „robienie wagi” może sprzyjać restrykcjom żywieniowym, napadom objadania się oraz zachowaniom kompensacyjnym (np. wymiotom). Grupą ryzyka są także dyscypliny, w których strój eksponuje ciało np. pływanie, siatkówka plażowa. Taki strój może nasilać presję dotyczącą wyglądu i sylwetki, sprzyjać porównywaniu się z innymi oraz zwiększać niezadowolenie z własnego ciała, co z kolei może prowadzić do restrykcji i zaburzonych zachowań żywieniowych.

Tabela 2 Trzy główne grupy dyscyplin sportowych o podwyższonym ryzyku występowania zaburzonych zachowań żywieniowych i zaburzeń odżywiania(Wells et al., 2020) .

Czynniki ryzyka zaburzonych zachowań żywieniowych i zaburzeń odżywiania - na co zwrócić uwagę?

Nie oznacza to jednak, że pozostałe dyscypliny stanowią swoisty parasol ochronny. Zaburzenia odżywiania powstają i utrzymują się w wyniku współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych, dlatego czynniki ryzyka należy rozpatrywać łącznie, z uwzględnieniem ich wzajemnych interakcji (A. Brytek-Matera, 2021). Jeśli sportowiec z predyspozycjami znajdzie się w środowisku lub okolicznościach sprzyjających nieprawidłowym zachowaniom żywieniowym, prawdopodobieństwo, że je rozwinie, wzrasta (A. Brytek-Matera, 2021; A. P. Brytek-Matera, 2020; Wells et al., 2020). Dlatego warto, by trenerzy i członkowie sztabu znali czynniki ryzyka i potrafili rozpoznać zawodników szczególnie podatnych na rozwój zaburzeń odżywiania. Profilaktyka i wczesna interwencja zwiększają bowiem szansę na skuteczne i szybsze wyleczenie.

Tabela 3. Czynniki ryzyka zaburzonych zachowań żywieniowych i zaburzeń odżywiania u sportowców wyczynowych wg. AIS (Wells et al., 2020).

Specyficzne dla sportu czynniki ryzyka zaburzeń odżywiania i nieprawidłowych zachowań żywieniowych

Warto zwrócić uwagę, że środowisko sportowe i kultura panująca w danej dyscyplinie same w sobie mogą stanowić silny wyzwalacz nieprawidłowych zachowań żywieniowych. Newralgiczną kwestią jest komentowanie wyglądu lub sposobu odżywiania zawodników przez kadrę trenerską. Dlaczego słowa trenera o wadze czy jedzeniu mogą tak mocno zaszkodzić? Należy pamiętać, że w sporcie wyczynowym trener to nie tylko szkoleniowiec. To osoba, od której zależy skład drużyny, start i przyszłość sportowca, a często jeden z najważniejszych dorosłych w jego życiu. Dlatego rzucona mimochodem uwaga w rodzaju „do szybkiego biegania musisz schudnąć” brzmi dla wielu jak polecenie, a nie opinia. Dobrze obrazuje to zagadnienie klasyczne badanie przeprowadzone w Norwegii z udziałem wyczynowych zawodniczek. Spośród 117 sportsmenek zakwalifikowanych do grupy ryzyka zaburzonych zachowań żywieniowych u 92 rozpoznano anoreksję, bulimię lub tzw. anorexia athletica. Jednym z najczęściej wskazywanych wyzwalaczy choroby było przejście na dietę. Szczególnie wymowne jest, że aż dwie trzecie zawodniczek, które przeszły na dietę, zrobiło to na polecenie trenera (Sundgot-Borgen, 1994; Sundgot-Borgen & Larsen, 2007). Warto też pamiętać, że komentarze w rodzaju „żeby konkurować z najlepszymi na świecie, musisz schudnąć” czy odwrotnie, „żeby walczyć o medale, musisz zwiększyć masę mięśniową”, zmieniają perspektywę zawodnika: jego uwaga przesuwa się z celu sportowego na masę ciała i sylwetkę. Określona waga czy wygląd stają się priorytetem i warunkiem sukcesu, przysłaniając to, co naprawdę najważniejsze, czyli rozwój wydolności i wynik na zawodach. Co gorsza, jeśli wymarzona sylwetka nie zostanie osiągnięta, zawodnik może wystartować poniżej swoich możliwości tylko dlatego, że przestaje wierzyć w powodzenie, mimo dobrego przygotowania i ciężko przepracowanego sezonu, bo przecież „nie zrobił wagi”.

Sportowcy, zwłaszcza ci najlepsi, to często perfekcjoniści, którzy świetnie znoszą dyskomfort i konsekwentnie realizują cele (A. Brytek-Matera, 2021; A. P. Brytek-Matera, 2020; Wells et al., 2020) . Dieta zlecona przez trenera bywa więc prowadzona z tą samą dyscypliną co trening. Co może zaskakiwać, równie groźne bywają komentarze o pozytywnym wydźwięku. Pochwała w rodzaju „super wyglądasz”; „widać, że się pilnujesz” jest dla osoby stosującej restrykcje sygnałem, że zmierza w dobrym kierunku. Uznanie ze strony autorytetu działa wtedy jak nagroda, która utrwala restrykcyjne zachowania i staje się wodą na młyn rozwijających się zaburzeń. Przy dużych obciążeniach treningowych dieta szybko prowadzi do niedoboru energii, który sam w sobie nasila myślenie o jedzeniu, napady głodu i lęk przed utratą kontroli. Szczególnie wrażliwy jest okres dojrzewania, gdy naturalne zmiany sylwetki bywają błędnie odczytywane jako skutek zaniedbań żywieniowych.

Osobnym, często bagatelizowanym wyzwalaczem są pomiary antropometryczne: ważenie, mierzenie obwodów, grubości fałdów skórno-tłuszczowych czy składu ciała. Ocena budowy i składu ciała to w sporcie wyczynowym rutynowy element monitorowania zawodników, a zmiana składu ciała, w tym redukcja masy lub tkanki tłuszczowej, bywa uzasadnionym celem planu żywieniowego. Rezygnacja z tych działań z obawy przed wywołaniem zaburzonych zachowań żywieniowych u zawodników, którzy nigdy nie mieli zaburzeń odżywiania, nie jest ani realna, ani konieczna (Wells et al., 2020) . Kluczowe jest jednak to, jak są prowadzone, a przyświecać im powinna zasada „po pierwsze nie szkodzić”. Każdy pomiar musi mieć jasny cel. Zawodnik powinien wiedzieć, czemu służy badanie i od czego zależy wynik, np. od nawodnienia, pory dnia czy fazy cyklu miesiączkowego, gdyż błędnie zinterpretowana liczba może wyzwolić nieprawidłowe zachowania żywieniowe. Zgoda na pomiar musi być dobrowolna, a u niepełnoletnich wyrażona przez rodziców lub opiekunów. Pomiary powinien wykonywać specjalista, lecz nie trener, w warunkach zapewniających intymność. Należy też pamiętać, że wyniki pomiarów to poufne dane medyczne, które omawia się z zawodnikiem indywidualnie, najlepiej w obecności lekarza lub dietetyka. Niedopuszczalne jest publiczne ważenie, odczytywanie wyników na odprawach czy wrzucanie ich na grupowe czaty, a także zawstydzanie lub karanie zawodników za nieutrzymanie wymaganej sylwetki. Część gremiów zaleca wręcz, by zawodników poniżej 18. roku życia w ogóle nie poddawać takim pomiarom bez wyraźnego wskazania medycznego. Rozmowy o masie ciała warto więc zostawić specjalistom, a w szatni mówić raczej o sile, regeneracji i zdrowiu niż o liczbach na wadze.

Sygnały ostrzegawcze wskazujące na nieprawidłowe zachowania żywieniowe lub zaburzenia odżywiania u sportowców

Zaburzenia odżywiania w sporcie często długo pozostają niezauważone, zarówno przez samego zawodnika, jak i przez sztab. Sportowcy rzadko sami przyznają się do problemu. Powstrzymuje ich wstyd, obawa przed oceną, lęk przed utratą miejsca w kadrze czy innymi konsekwencjami dla kariery, a także przekonanie, że przyznanie się do trudności to oznaka słabości. Z kolei otoczenie sportowe często po prostu nie zna objawów zaburzeń odżywiania. Zdarza się też, że niepokojące zachowania, takie jak rygorystyczne przestrzeganie diety czy dodatkowe treningi, uznaje za przejaw ambicji lub dyscypliny. Bywa również, że trenerzy nie wiedzą, jak zacząć i poprowadzić taką rozmowę. Obawiają się, że pogorszą sytuację, wywołają silną reakcję emocjonalną zawodnika albo go urażą. Dlatego unikają pytań wprost o jedzenie, masę ciała czy zachowania kompensacyjne. Łatwo też przeoczyć problem u kogoś, kto ma prawidłową masę ciała, gdyż zaburzenia odżywiania wcale nie muszą wiązać się z nadmierną szczupłością.

Sygnałów ostrzegawczych, na które powinien być wyczulony trener i cały sztab, jest wiele (zestawiono je w tabeli poniżej). Umiejętność ich rozpoznania pozwala szybko zareagować, a w przypadku zaburzeń odżywiania czas ma kluczowe znaczenie. Im krócej sportowiec tkwi w nieprawidłowych zachowaniach, tym łatwiej mu z nich wyjść i tym mniejsze spustoszenie wyrządzą one w jego zdrowiu fizycznym i psychicznym. Niepokojące mogą być zarówno zmiany w zachowaniu wokół jedzenia i treningu, jak i sygnały płynące z ciała, nastroju czy wyników sportowych. Pojedynczy objaw nie musi oznaczać zaburzeń, ale kilka sygnałów naraz powinno skłonić do działania. Istotnym jest, by nie konfrontować zawodnika przy innych i nie komentować jego wyglądu, tylko przeprowadzić z nim spokojna rozmowę na osobności, z troską o zdrowie i wyniki sportowe, nie poruszając zagadnienia masy czy składu ciała. W przypadku zawodników niepełnoletnich o problemie należy poinformować rodziców lub opiekunów.

Tabela 4. Sygnały ostrzegawcze zaburzonych zachowań żywieniowych i zaburzeń odżywiania u sportowców (Wells et al., 2020)

Optymalnie opieką nad sportowcem z zaburzonymi zachowaniami żywieniowymi powinien zająć się zespół specjalistów: lekarz, dietetyk, psycholog lub psychoterapeuta i trener, w ścisłej współpracy z samym zawodnikiem i przy sprawnym przepływie informacji między nimi. W polskich realiach stworzenie takiego zespołu nie zawsze jest jednak możliwe. Wówczas absolutnym minimum powinna być konsultacja, a nastepnie współpraca z psychologiem lub psychoterapeutą, który ma doświadczenie w pracy z osobami z zaburzeniami odżywiania i rozumie realia sportu wyczynowego. Podstawą jest ustalenie indywidualnych celów leczenia i regularne monitorowanie stanu zdrowia, zachowań żywieniowych oraz postępów terapii. Kontynuowanie treningów i startów bywa możliwe, o ile zawodnik systematycznie współpracuje ze specjalistami, a jego stan zdrowia na to pozwala. Gdy jednak zdrowie jest zagrożone, konieczne może być zmniejszenie obciążeń, a nawet czasowe wstrzymanie udziału w treningach i zawodach, także wtedy, gdy nie rozpoznano jeszcze pełnoobjawowego zaburzenia odżywiania. O powrocie do sportu decyduje się indywidualnie, biorąc pod uwagę stan zdrowia, przebieg leczenia i wymagania danej dyscypliny. Sportowcy z rozpoznanym zaburzeniem odżywiania wymagają specjalistycznego leczenia oraz wsparcia w stopniowym powrocie do sportu wyczynowego.

Profilaktyka i edukacja

Ogromne znaczenie dla zdrowia psychicznego sportowców ma środowisko, w którym trenują. Kultura sprzyjająca zapobieganiu zaburzonym zachowaniom żywieniowym chroni wszystkich zawodników, nie tylko tych predysponowanych (Wells et al., 2020) . Podstawą profilaktyki jest promowanie zdrowia i dobrego samopoczucia, ograniczanie presji związanej z masą ciała oraz racjonalne podejście do składu ciała (Wells et al., 2020). Ważne jest obalanie mitu „sylwetki mistrza” poprzez pokazywanie wzorów do naśladowania o różnej budowie ciała, a także podważanie przekonań, że „im szczuplej, tym lepiej” czy „brak miesiączki to normalny skutek treningu”(Sundgot-Borgen & Torstveit, 2004) . Zawodników z grupy ryzyka należy kierować do specjalistów, gdyż zaburzone zachowania żywieniowe to kwestia zdrowia i bezpieczeństwa. Profilaktyka może też obejmować starania o zmianę przepisów sportowych szkodliwych dla zdrowia sportowców.

Najskuteczniejszą formą zapobiegania jest edukacja(Wells et al., 2020) . Jej celem jest przełamywanie tabu i stygmatyzacji, budowanie zdrowej relacji z jedzeniem i własnym ciałem oraz zachęcanie sportowców do otwartej rozmowy. Ma też przekazywać wiedzę o konsekwencjach zdrowotnych i sportowych zaburzeń oraz o tym, jak optymalnie się odżywiać. Działania skierowane do sportowców powinny skupiać się na czynnikach ryzyka, na które realnie mają wpływ, takich jak niezadowolenie z własnego ciała i niska samoocena.

Podsumowując, zaburzone zachowania żywieniowe i zaburzenia odżywiania to realny problem, który może dotyczyć nawet co piątego sportowca. Nie należy go bagatelizować, ponieważ jego konsekwencje są poważne, zarówno dla zdrowia, jak i dla wydolności. Dlatego ważną kompetencją trenera jest znajomość czynników ryzyka i wyzwalaczy oraz umiejętność rozpoznawania sygnałów wskazujących na zawodników szczególnie podatnych na rozwój zaburzonych zachowań. Szybkie wykrycie problemu i interwencja z udziałem specjalistów zwiększają bowiem szansę, że sportowiec odzyska zdrowie i wróci do optymalnej formy.

Literatura:

Brytek-Matera, A. (2021). Zaburzenia odżywiania. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa.

Bratland-Sanda, S., & Sundgot-Borgen, J. (2013). Eating disorders in athletes: Overview of prevalence, risk factors and recommendations for prevention and treatment. European Journal of Sport Science, 13(5), 499–508. https://doi.org/10.1080/17461391.2012.740504

Brytek-Matera, A. P. (2020). Psychodietetyka. PZWL.

Harrison, J. E., Weber, S., Jakob, R., & Chute, C. G. (2021). ICD-11: an international classification of diseases for the twenty-first century. BMC Medical Informatics and Decision Making, 21(Suppl 6), 206.

Lewicki, P. P. (2008). Leksykon nauki o żywności i żywieniu człowieka oraz polsko-angielski słownik terminów. Wydawnictwo SGGW.

Mountjoy, M., Ackerman, K. E., Bailey, D. M., Burke, L. M., Constantini, N., Hackney, A. C., Heikura, I. A., Melin, A., Pensgaard, A. M., Stellingwerff, T., Sundgot-Borgen, J. K., Torstveit, M. K., Jacobsen, A. U., Verhagen, E., Budgett, R., Engebretsen, L., & Erdener, U. (2023). 2023 International Olympic Committee’s (IOC) consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport (REDs). British Journal of Sports Medicine, 57(17), 1073 LP – 1098. https://doi.org/10.1136/bjsports-2023-106994

Nasser, S. N., Martins, C. B., Cavalcante, G. M., Marmirolli, F. A. D. P., Claudino, A. D. M., & Fidalgo, T. M. (2026). Prevalence of eating disorders and disordered eating in athletes: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine, 60(14), 1051. https://doi.org/10.1136/bjsports-2025-110678

Sundgot-Borgen, J. (1994). Risk and trigger factors for the development of eating disorders in female elite  athletes. Medicine and Science in Sports and Exercise, 26(4), 414–419.

Sundgot-Borgen, J., & Larsen, S. (2007). Pathogenic weight-control methods and self-reported eating disorders in female elite athletes and controls. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 3, 150–155. https://doi.org/10.1111/j.1600-0838.1993.tb00379.x

Sundgot-Borgen, J., & Torstveit, M. K. (2004). Prevalence of eating disorders in elite athletes is higher than in the general population. Clinical Journal of Sport Medicine : Official Journal of the Canadian Academy of Sport Medicine, 14(1), 25–32. https://doi.org/10.1097/00042752-200401000-00005

Surała, O., Malczewska-Lenczowska, J., Sadowska, D., Grabowska, I., & Białecka-Dębek, A. (2020). Traits of Orthorexia Nervosa and the Determinants of These Behaviors in Elite Athletes. In Nutrients (Vol. 12, Number 9). https://doi.org/10.3390/nu12092683

VanHeest, J. L., Rodgers, C. D., Mahoney, C. E., & De Souza, M. J. (2014). Ovarian suppression impairs sport performance in junior elite female swimmers. Medicine & Science in Sports & Exercise, 46(1), 156–166.

Waleriańczyk, W., Krzywański, J., Gorgol, J., Konopka, K., Kuśmierczyk, A., Lisek, G., Maleszka, P., Sławińska, M., Surała, O., Więcław, G., Wójcik, K., & Krysztofiak, H. (2024). Diagnostic effectiveness of the Sport Mental Health Assessment Tool 1 supplemented with a brief clinical intake interview in a cohort of Polish elite Olympic athletes. British Journal of Sports Medicine, 59(1), 56–63. https://doi.org/10.1136/bjsports-2024-108919

Wells, K. R., Jeacocke, N. A., Appaneal, R., Smith, H. D., Vlahovich, N., Burke, L. M., & Hughes, D. (2020). The Australian Institute of Sport (AIS) and National Eating Disorders Collaboration  (NEDC) position statement on disordered eating in high performance sport. British Journal of Sports Medicine, 54(21), 1247–1258. https://doi.org/10.1136/bjsports-2019-101813

Przeczytaj także

Pomiary składu ciała w sporcie – czego trener powinien unikać, a o co zadbać