Peptydy w sporcie – między obietnicą wspomagania i regeneracji a ryzykiem zdrowotnym i dopingowym

Dr n. farm. Andrzej Pokrywka

Warszawski Uniwersytet Medyczny, Polska Agencja Antydopingowa

Duża część substancji z tej grupy to związki eksperymentalne, a wiele z nich jest objętych regułami antydopingowymi. Dla osób związanych ze sportem, w przypadku preparatów z peptydami najważniejsze są trzy pytania: czy produkt jest zatwierdzonym lekiem, czy skuteczność i bezpieczeństwo potwierdzono u ludzi oraz jaki jest jego aktualny status na liście WADA.

Słowa kluczowe

peptydy, BPC-157, regeneracja, doping, WADA, preparaty sfałszowane, kontrola dopingu

Wstęp

Peptydy są krótkimi łańcuchami aminokwasów. W organizmie działają między innymi jako hormony, czynniki wzrostu i cząsteczki sygnałowe. Dzięki dużej swoistości działania stały się podstawą wielu nowoczesnych terapii. To właśnie sukces leków peptydowych uwiarygodnia przekaz marketingowy dotyczący substancji eksperymentalnych. Z faktu, że insulina, analogi GLP-1 lub somatropina są skutecznymi lekami, nie wynika jednak, że każdy syntetyczny peptyd sprzedawany jako preparat regeneracyjny jest skuteczny i bezpieczny. Produkty z peptydami są promowane jako wspomagające gojenie ścięgien, syntezę białek mięśniowych, wydzielanie hormonu wzrostu, biogenezę mitochondriów lub spalanie tłuszczu. Oferowane są jako suplementy diety, choć w ostatnim czasie częściej widnieją na nich określenia „tylko do badań naukowych”, „odczynnik chemiczny” lub „produkt nie do spożycia przez ludzi”. Takie oznaczenie nie potwierdza jakości. Przeciwnie, zwykle informuje, że produkt nie przeszedł procedury oceny właściwej dla produktów leczniczych.

Peptydy zabronione w sporcie

Australijski Instytut Sportu umieścił peptydy i czynniki uwalniające hormon wzrostu w grupie D klasyfikacji suplementów, obejmującej produkty nieprzeznaczone do stosowania przez sportowców, ze względu na zabronione składniki albo obarczone wysokim ryzykiem zanieczyszczenia lub zafałszowania środkami dopingującymi [AIS, 2026]. Wśród przykładów wymieniono GHRP-1, GHRP-2, CJC-1293 i CJC-1295. Ale to niejedyne związki o budowie peptydowej wprost wskazane przez Światową Agencję Antydopingową jako środki dopingujące zabronione w każdym czasie (tj. podczas zawodów, jak i poza zawodami). Związki i grupy związków o budowie peptydowej lub białkowej ujęte na liście WADA przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1. Związki i grupy związków o budowie peptydowej lub białkowej wymienione na liście WADA 2026 [WADA, 2025].

* S0 – Substancje niezatwierdzone; S2 – Hormony peptydowe, czynniki wzrostu, substancje pokrewne i mimetyki; S4 – Modulatory hormonów i metabolizmu; S5 – Diuretyki i środki maskujące.

Produkty białkowe wymieniono również w opisie metod zabronionych. W klasie M1.2 zmodyfikowane produkty hemoglobiny, w tym substytuty krwi oparte na hemoglobinie oraz mikrokapsułkowane produkty hemoglobiny, wskazano jako przykłady sztucznego zwiększania pobierania, transportu lub dostarczania tlenu. Z kolei w klasie M2.1 dodanie proteaz do próbki biologicznej wymieniono jako przykład manipulacji naruszającej jej integralność i wiarygodność. W obu przypadkach zakaz dotyczy metody, a nie odrębnej klasy substancji.

Zmiany na liście WADA 2027

We wrześniu 2026 roku WADA opublikowała listę substancji i metod zabronionych 2027, która wejdzie w życie 1 stycznia 2027 roku. W odniesieniu do związków o budowie peptydowej wprowadzono istotne doprecyzowanie. W sekcji S0 do przykładów niezatwierdzonych substancji farmakologicznych dodano wprost peptydy [WADA, 2026 a,b]. Zmiana ta nie tworzy nowej, odrębnej kategorii zakazu. Podkreśla natomiast, że eksperymentalny peptyd, który nie został zatwierdzony przez jakikolwiek rządowy organ regulacyjny do stosowania terapeutycznego u ludzi i nie został ujęty w innych częściach listy WADA, może podlegać zakazowi klasy S0, nawet jeśli nie wymieniono go z nazwy. Brak nazwy związku na liście WADA nie może być zatem utożsamiany z jego dozwolonym statusem. Niezarejestrowany produkt może również stwarzać zagrożenie dla zdrowia ze względu na brak wystarczających danych klinicznych oraz niepewność dotyczącą jego składu, czystości i dawki.

Potencjał terapeutyczny i rzeczywisty poziom dowodów

Na rynku dostępne są produkty zawierające peptydy lub oferowane jako preparaty peptydowe o bardzo różnym statusie. Obejmują one zarejestrowane produkty lecznicze, suplementy diety i kosmetyki, ale także substancje sprzedawane jako materiały do badań naukowych lub odczynniki chemiczne. Wiele z nich jest bezpośrednio kierowanych do osób aktywnych fizycznie (tabela 2). Analizy produktów zabezpieczanych przez organy kontrolne potwierdzają obecność na nieuregulowanym rynku między innymi peptydów uwalniających hormon wzrostu, analogów GHRH, AOD-9604, melanotanu II oraz tymozyny β4 [Vanhee i wsp., 2015].

Tabela 2. Przykładowe substancje peptydowe promowane osobom aktywnym.

* Amerykańska Agencja Antydopingowa (USADA) wymienia GHK, czyli niepalmitoilowy tripeptyd-1, wśród składników kosmetycznych, które nie są zabronione (USADA, 2026a). Nie oznacza to potwierdzenia skuteczności ani bezpieczeństwa preparatów iniekcyjnych sprzedawanych jako GHK-Cu.

W ocenie potencjalnych właściwości terapeutycznych należy wyraźnie oddzielić biologiczną wiarygodność mechanizmu od skuteczności klinicznej. Jeżeli peptyd pobudza angiogenezę, wpływa na wydzielanie hormonu wzrostu lub moduluje metabolizm mitochondrialny, można sformułować hipotezę dotyczącą jego wpływu na regenerację albo wydolność. Nie stanowi to jednak dowodu, że jego stosowanie przyspiesza leczenie urazów lub poprawia wyniki sportowe. Do sformułowania takiego wniosku potrzebne są odpowiednio zaprojektowane badania z udziałem ludzi, obejmujące grupę kontrolną, klinicznie istotne punkty końcowe, dostatecznie długi okres obserwacji oraz pełne raportowanie działań niepożądanych. Dobrym przykładem jest CJC-1295. W dwóch randomizowanych, podwójnie zaślepionych badaniach z kontrolą placebo podanie tego analogu somatoliberyny (GHRH) zdrowym osobom powodowało zależny od dawki wzrost stężenia hormonu wzrostu (GH) i insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1). Badania te dotyczyły jednak przede wszystkim farmakokinetyki, odpowiedzi hormonalnej i krótkoterminowego bezpieczeństwa. Nie oceniano w nich gojenia urazów, regeneracji powysiłkowej ani wyników sportowych [Teichman i wsp., 2006]. Wzrost stężenia hormonu lub biomarkera nie może być zatem utożsamiany z wykazaniem klinicznej korzyści. Podobnej ostrożności wymaga interpretacja danych dotyczących MOTS-c, peptydu wywodzącego się z mitochondriów. Wykazano, że wysiłek fizyczny zwiększa ekspresję endogennego MOTS-c w mięśniach szkieletowych oraz jego stężenie w krążeniu. Nie dowodzi to jednak skuteczności ani bezpieczeństwa egzogennego peptydu podawanego we wstrzyknięciu. Co istotne, w tym samym badaniu wpływ egzogennego MOTS-c na zdolności wysiłkowe oceniano przede wszystkim w modelu zwierzęcym, a nie w kontrolowanym badaniu klinicznym [Reynolds i wsp., 2021]. W przypadku wielu peptydów promowanych jako środki regeneracyjne korzystne efekty opisano głównie lub wyłącznie w badaniach in vitro i modelach zwierzęcych. Niedawny przegląd dotyczący BPC-157, tymozyny β4/TB-500, CJC-1295, ipamoreliny, GHK-Cu i ibutamorenu wykazał, że większość dostępnych publikacji opierała się na badaniach przedklinicznych, natomiast badania z udziałem ludzi były nieliczne, niejednorodne i często pozbawione odpowiedniej kontroli. Aktualne dane nie pozwalają więc potwierdzić deklarowanych korzyści tych substancji w zakresie regeneracji układu mięśniowo-szkieletowego lub poprawy zdolności wysiłkowych [Tewari i wsp., 2026].

BPC-157 jako przykład rozbieżności między popularnością a dowodami

W 2010 roku na liście substancji i metod zabronionych w sporcie (obowiązującej od 1 stycznia 2011 roku) WADA umieściła klasę S0 (substancje niezatwierdzone), która obejmuje te substancje farmakologiczne, które nie zostały ujęte w pozostałych klasach listy i nie posiadają aktualnego pozwolenia żadnego rządowego organu regulacyjnego właściwego do spraw zdrowia na stosowanie terapeutyczne u ludzi. Dotyczy to między innymi substancji znajdujących się w fazie badań przedklinicznych lub klinicznych, leków wycofanych z lecznictwa, substancji projektowanych oraz produktów dopuszczonych wyłącznie do stosowania weterynaryjnego, a od 2027 roku także peptydów. W przypadku tych ostatnich jest to doprecyzowanie dotychczasowego zakresu klasy S0, a nie objęcie zakazem wszystkich substancji o budowie peptydowej. Przez ponad dziesięć lat WADA nie podawała w klasie S0 przykładów konkretnych związków. Pierwszym z nich był BPC-157, dodany do listy WADA 2022 [Pokrywka, 2024].

BPC-157 jest syntetycznym pentadekapeptydem, którego sekwencję wiąże się z tak zwanym związkiem chroniącym organizm (body protection compound). Substancja zdobyła znaczną popularność w mediach społecznościowych, środowisku fitness oraz w ofertach klinik regeneracyjnych i anti-aging. Jest reklamowana przede wszystkim jako środek przyspieszający gojenie urazów ścięgien, więzadeł i mięśni, łagodzący ból i stan zapalny oraz wspomagający regenerację błony śluzowej przewodu pokarmowego. Popularność ta pozostaje jednak niewspółmierna do jakości dostępnych dowodów naukowych.

Badania prowadzone na zwierzętach i komórkach sugerują, że BPC-157 może wpływać między innymi na angiogenezę, syntezę kolagenu, aktywność fibroblastów, szlak tlenku azotu oraz przebieg reakcji zapalnej [Jóźwiak i wsp., 2025]. W modelach eksperymentalnych obserwowano efekty interpretowane jako korzystne dla gojenia ścięgien, mięśni, więzadeł i błony śluzowej przewodu pokarmowego. Wyniki te uzasadniają dalsze badania, ale nie stanowią dowodu skuteczności klinicznej u ludzi. W przeglądzie systematycznym opublikowanym w 2025 roku uwzględniono 36 prac dotyczących potencjalnego zastosowania BPC-157 w medycynie sportowej i ortopedii. Aż 35 z nich stanowiły badania przedkliniczne, a tylko jedna opisywała zastosowanie u ludzi. Była to retrospektywna analiza 16 pacjentów z bólem kolana: 12 otrzymało dostawowo sam BPC-157, a cztery osoby BPC-157 w połączeniu z tymozyną β4. W grupie otrzymującej wyłącznie BPC-157 poprawę deklarowało 11 z 12 pacjentów. Badanie nie obejmowało jednak grupy kontrolnej, randomizacji ani próby ślepej, nie zastosowano w nim zwalidowanej skali oceny bólu i sprawności, a czas obserwacji nie był jednolity. Uzyskane wyniki nie pozwalają więc na odróżnienie działania substancji od efektu placebo, naturalnego przebiegu dolegliwości oraz wpływu innych interwencji [Lee i Padgett, 2021; Vasireddi i wsp., 2025]. W 2015 roku zarejestrowano również badanie fazy I, w którym planowano ocenić bezpieczeństwo i farmakokinetykę doustnego BPC-157 u 42 zdrowych ochotników. W rejestrze ClinicalTrials.gov nie zamieszczono jednak jego wyników, a publikacja przedstawiająca rezultaty nie jest dostępna [NCT02637284].

Nowszy przegląd systematyczny, obejmujący piśmiennictwo do czerwca 2026 roku, zidentyfikował zaledwie trzy niewielkie badania u ludzi, obejmujące łącznie 30 uczestników. Wszystkie obarczone były poważnymi ograniczeniami metodologicznymi, a pewność dowodów oceniono jako bardzo niską. Nadal nie przeprowadzono kontrolowanego badania klinicznego potwierdzającego skuteczność BPC-157 w leczeniu urazów sportowych [Poolton i wsp., 2026]. Nie ustalono zatem skutecznej dawki, optymalnej drogi podania, długoterminowego profilu bezpieczeństwa ani interakcji BPC-157 z lekami i innymi substancjami. Również mechanizmy przedstawiane jako potencjalna zaleta mogą wymagać oceny pod kątem ryzyka. Przykładem jest pobudzanie angiogenezy – proces pożądany podczas gojenia tkanek, ale potencjalnie niekorzystny w niektórych stanach chorobowych. Nie oznacza to, że wykazano rakotwórcze działanie BPC-157, a jedynie to, że braku danych klinicznych nie można interpretować jako dowodu bezpieczeństwa.

USADA i Sport Integrity Australia opisują BPC-157 jako eksperymentalną, niezatwierdzoną substancję, której skuteczności i bezpieczeństwa w leczeniu ludzi nie potwierdzono. BPC-157 dobrze ilustruje zatem podstawowy problem nieuregulowanego rynku peptydów: biologicznie wiarygodny mechanizm działania i korzystne wyniki badań na zwierzętach są przedstawiane konsumentom jako potwierdzona metoda leczenia, mimo braku odpowiednich badań klinicznych [USADA, 2026b; Sport Integrity Australia, 2026a].

Czarny rynek zmienia ocenę ryzyka

Na rynku oferowanych jest wiele produktów z niezatwierdzonymi peptydami, dla których nie ustalono skutecznej dawki, optymalnej drogi podania, długoterminowego profilu bezpieczeństwa czy też interakcji z lekami i innymi substancjami. W przypadku stosowania niezatwierdzonego peptydu niepewność dotyczy nie tylko działania samej cząsteczki. Użytkownik często nie wie, jaka substancja rzeczywiście znajduje się w opakowaniu, w jakiej ilości, z jakimi zanieczyszczeniami lub zafałszowaniami oraz czy produkt przeznaczony do wstrzyknięcia jest jałowy. Analizy laboratoryjne produktów zabezpieczonych przez organy kontrolne dostarczają w tym zakresie znacznie bardziej wiarygodnych informacji niż deklaracje producentów lub relacje użytkowników.

Vanhee i wsp. (2015) przebadali 65 podejrzanych produktów przejętych przez belgijskie organy kontrolne w latach 2009–2014. W 33 próbkach wykryto co najmniej jeden z 25 monitorowanych peptydów. W 19 próbkach nazwa wykrytego peptydu nie była podana na opakowaniu produktu. Jedynie 13 produktów zawierało deklarację obejmującą zarówno nazwę, jak i ilość substancji, ale 12 z nich zawierało od 39 do 92 proc. deklarowanej ilości peptydu, natomiast w jednym stwierdzono około 116 proc. deklarowanej zawartości.

W innych analizach sfałszowanych preparatów peptydowych wykazano również obecność zanieczyszczeń chemicznych i mikrobiologicznych. W serii 29 próbek jedna zawierała ołów w stężeniu do trzech razy przekraczającym dopuszczalny limit, natomiast w sześciu wykryto arsen w stężeniach dochodzących do dziesięciokrotności limitu przyjętego dla produktów podawanych pozajelitowo. Stwierdzony arsen występował w postaci nieorganicznej, uznawanej za bardziej toksyczną. W badaniu jałowości 100 sfałszowanych produktów peptydowych i białkowych przeznaczonych do wstrzykiwań dwie próbki zakupione w podejrzanej aptece internetowej były zanieczyszczone bakteriami Bacillus cereus. Wykryte szczepy zawierały geny kodujące najważniejsze enterotoksyny hemolityczne [Janvier, 2019; Janvier i wsp., 2018a,b].

Wyniki analiz laboratoryjnych znajdują potwierdzenie w danych dotyczących następstw klinicznych. W 2026 roku Australijski Urząd ds. Produktów Leczniczych (Therapeutic Goods Administration; TGA), na podstawie zgłoszeń działań niepożądanych oraz danych o hospitalizacjach, wskazał na poważne zdarzenia związane ze stosowaniem niezatwierdzonych preparatów peptydowych. Obejmowały one między innymi uszkodzenie wątroby, ciężkie reakcje alergiczne wymagające podania adrenaliny i hospitalizacji oraz uogólnioną reakcję zapalną wymagającą leczenia szpitalnego. Sport Integrity Australia, podsumowując ostrzeżenia TGA, wymienia również niewyraźne widzenie, skrajne zmęczenie i urazy układu mięśniowo-szkieletowego [TGA, 2026a,b; Sport Integrity Australia, 2026b]. Co istotne, w pierwszej połowie 2026 roku australijskie ośrodki informacji toksykologicznej odnotowały 345 zgłoszeń związanych z niezatwierdzonymi peptydami – więcej niż łącznie w dwóch poprzednich latach [Black, 2026].

Dane te dotyczą wybranych produktów pochodzących z nielegalnego rynku oraz zgłoszeń odnoszących się do niezatwierdzonych preparatów peptydowych jako grupy. Nie pozwalają zatem oszacować częstości zanieczyszczeń we wszystkich ofertach internetowych ani przypisać poszczególnych działań niepożądanych konkretnemu peptydowi. Pokazują jednak, że zagrożenie nie jest wyłącznie teoretyczne, a ryzyko zależy nie tylko od właściwości farmakologicznych deklarowanej substancji, lecz również od rzeczywistego składu, jakości i jałowości produktu.

Status antydopingowy zależy od konkretnej substancji

Samo słowo peptyd nie przesądza o zakazie stosowania danego związku w  świetle przepisów antydopingowych. Niektóre peptydy są dozwolonymi składnikami żywności (w tym suplementów) lub kosmetyków, inne są ważnymi lekami, a część leków peptydowych i substancji eksperymentalnych znajduje się na Liście WADA. Należy pamiętać, że lista substancji i metod zabronionych w sporcie ma charakter otwarty. W większości klas podano jedynie przykłady substancji dopingujących (w 2026 roku jest ich ok. 400), dodając uwagę, że lista nie ogranicza się wyłącznie do wymienionych związków albo że zabronione są także inne substancje o podobnej strukturze chemicznej lub podobnym działaniu biologicznym. Niejasny status antydopingowy dotyczy również niektórych peptydów i związków o strukturze peptydowej promowanych jako nootropowe czy też reklamowanych jako doping mózgu. Należą do nich na przykład Selank, Semax i Noopept. Pokrywka i wsp. (2025) wskazali, że Semax może spełniać kryteria WADA ze względu na podobieństwo struktury lub działania do tetrakozaktydu z klasy S2, a Noopept – do zabronionego 4-fenylopiracetamu z klasy S6. W internetowej ofercie produktów określanych jako peptydy można znaleźć także preparaty zawierające substancje, które peptydami nie są, np. SLU-PP-332 czy ibutamoren (MK-677), będący niepeptydowym agonistą receptora grelinowego i substancją pobudzającą wydzielanie hormonu wzrostu.

Analityka peptydów

Dla laboratoriów antydopingowych peptydy stanowią niejednorodną i wymagającą grupę analitów. Część z nich ma krótki okres półtrwania, występuje w materiale biologicznym w bardzo małych stężeniach, szybko ulega degradacji lub tworzy metabolity, które stają się właściwym celem analizy. Dodatkową trudność sprawiają związki identyczne albo bardzo podobne do cząsteczek naturalnie występujących w organizmie. Duże zróżnicowanie masy cząsteczkowej, polarności i stabilności powoduje, że nie istnieje jeden uniwersalny test obejmujący wszystkie substancje peptydowe.

Jednym z podstawowych narzędzi współczesnej analityki peptydów jest chromatografia cieczowa połączona z tandemową spektrometrią mas (LC–MS/MS) lub spektrometrią mas wysokiej rozdzielczości (LC–HRMS). W przypadku mniejszych peptydów oznacza się najczęściej cząsteczkę macierzystą, produkty jej degradacji lub charakterystyczne metabolity. Większe peptydy i białka mogą wymagać wcześniejszego wzbogacenia, na przykład metodami powinowactwa immunologicznego, a następnie trawienia enzymatycznego i identyfikacji charakterystycznych fragmentów. W odniesieniu do niektórych hormonów peptydowych i białek nadal stosuje się również metody immunochemiczne i elektroforetyczne, a czasami poszukuje się pośrednich markerów działania substancji.

Warunkiem wiarygodnej identyfikacji są odpowiednie materiały odniesienia, obejmujące także metabolity oraz analogi znakowane izotopowo, wykorzystywane jako wzorce wewnętrzne. Rozwój metod analitycznych musi przy tym stale nadążać za pojawianiem się nowych analogów, modyfikacji strukturalnych i sposobów podania [Thevis i wsp., 2019; Gómez-Guerrero i wsp., 2022].

Istotnym wyzwaniem pozostaje wybór materiału biologicznego oraz moment pobrania próbki. Dla niektórych substancji większą wartość diagnostyczną ma surowica lub osocze, dla innych mocz. Rozwijane są również alternatywne sposoby pobierania i przechowywania materiału, w tym próbki tzw. suchej kropli krwi. Krótkie okno detekcji wielu peptydów zwiększa znaczenie kontroli prowadzonych poza zawodami oraz odpowiedniego planowania momentu pobrania próbki.

Zakres analizy jest dostosowywany do obowiązujących wymagań oraz oceny ryzyka. Nie każdą próbkę bada się pod kątem wszystkich możliwych substancji zabronionych. Coraz większego znaczenia nabiera zatem testowanie ukierunkowane, uwzględniające profil sportowca, specyfikę dyscypliny, moment sezonu oraz informacje pochodzące z dochodzeń, monitorowania rynku internetowego i współpracy z organami ścigania. Laboratoria muszą być również przygotowane do identyfikacji nowych kandydatów na środki dopingujące, pozostających jeszcze w fazie badań przedklinicznych lub klinicznych albo oferowanych na nieuregulowanym rynku. Rozwój metod analitycznych powinien więc wyprzedzać pojawienie się tych substancji w rutynowych statystykach kontroli dopingu, a nie być jedynie efektem reakcji na pierwsze potwierdzone przypadki ich stosowania.

Podsumowanie

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności obiektywnej sportowiec odpowiada za każdą substancję zabronioną stwierdzoną w pobranej od niego próbce, niezależnie od tego, czy przyjął ją świadomie, czy nie. Błędne oznakowanie produktu, zalecenie trenera lub dietetyka, zakup preparatu w sklepie albo aptece czy przepisanie leku przez lekarza nie powodują automatycznie, że jego zastosowanie jest dozwolone w sporcie. Okoliczności te mogą mieć znaczenie przy ocenie stopnia winy i ustalaniu konsekwencji, ale same w sobie nie wykluczają naruszenia przepisów antydopingowych.

Odpowiedzialność może ponosić również personel wspierający sportowca, w tym trener, lekarz lub dietetyk, między innymi za posiadanie, podawanie, handel, nakłanianie albo pomoc w stosowaniu substancji lub metod zabronionych. Przed zastosowaniem leku należy sprawdzić nie tylko jego nazwę handlową, ale również substancję czynną, drogę podania, dawkę, okres stosowania i aktualny status antydopingowy. Jeżeli leczenie wymaga użycia substancji lub metody zabronionej, należy także ustalić, czy konieczne jest uzyskanie wyłączenia dla celów terapeutycznych (TUE).

Najbezpieczniejsza zasada w praktyce trenerskiej jest prosta: biologicznie wiarygodny mechanizm działania nie zastępuje badań klinicznych, recepta nie zmienia statusu antydopingowego substancji, a etykieta produktu niebędącego lekiem nie gwarantuje jego rzeczywistego składu. Rolą trenera jest ochrona zdrowia zawodnika i prawidłowego przebiegu procesu treningowego, a nie prowadzenie eksperymentu farmakologicznego. W praktyce warto przestrzegać kilku podstawowych zasad:

• Nie rekomendować ani nie pośredniczyć w zakupie produktów eksperymentalnych, oznaczonych jako „wyłącznie do celów badawczych”, „odczynnik chemiczny” lub „produkt nieprzeznaczony do stosowania u ludzi”.

• Wobec obietnic szybkiego gojenia, przyrostu mięśni lub redukcji tkanki tłuszczowej pytać, czy produkt został zatwierdzony do stosowania u ludzi, czy jego skuteczność i bezpieczeństwo potwierdzono w badaniach klinicznych oraz jaki jest jego aktualny status antydopingowy.

• Kierować zawodnika z urazem do lekarza medycyny sportowej i fizjoterapeuty, zamiast zastępować właściwą diagnostykę i leczenie eksperymentalnym preparatem.

• Sprawdzać substancję, a nie tylko nazwę handlową produktu. Preparaty wieloskładnikowe i recepturowe wymagają oceny wszystkich składników, a w przypadku niektórych leków również drogi podania, dawki i czasu stosowania względem okresu zawodów.

• Dokumentować stosowane leki i suplementy, zachowywać lub fotografować opakowania, etykiety, recepty i numery partii oraz zgłaszać ich użycie w formularzu kontroli dopingu. Wątpliwości należy konsultować z właściwą organizacją antydopingową.

• Pamiętać, że brak pozytywnego wyniku kontroli może wynikać między innymi z niewłaściwego momentu pobrania próbki, ograniczeń zastosowanej metody analitycznej albo z tego, że produkt nie zawierał deklarowanej substancji; nie stanowi to dowodu bezpieczeństwa, skuteczności ani zgodności preparatu z przepisami.

Piśmiennictwo

1. Australian Institute of Sport. AIS Supplement Framework Group D. ausport.gov.au/ais/nutrition/supplements/group_d (dostęp 17.10.2026).

2. Beck DE, Sweeney WB, McCarter MD; Ipamorelin 201 Study Group. Prospective, randomized, controlled, proof-of-concept study of the Ghrelin mimetic ipamorelin for the management of postoperative ileus in bowel resection patients. Int J Colorectal Dis. 2014;29(12):1527-1534.

3. Bellido V, le Roux CW, Ekinci EI, Bjornstad P, Frias JP, Giblin K, Eyde S, Park SY, Ferro J, Johnson C, Taylor A. Retatrutide in adults with obesity and type 2 diabetes (TRIUMPH-2): a double-blind, parallel-group, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet. 2026;408(10563):1455-1472.

4. Black E. Peptide craze leads to surge in calls to poison hotline. Australian Financial Review. 10.08.2026. Dostępne na: https://www.afr.com/life-and-luxury/health-and-wellness/peptide-craze-leads-to-surge-in-poison-hotline-calls-20260810-p60mx8 (dostęp: 19.10.2026).

5. Gobburu JV, Agersø H, Jusko WJ, Ynddal L. Pharmacokinetic-pharmacodynamic modeling of ipamorelin in human volunteers. Pharm Res. 1999;16(9):1412-1416.

6. Goldstein AL, Kleinman HK. Advances in the basic and clinical applications of thymosin β4. Expert Opin Biol Ther. 2015;15 Suppl 1:S139-145.

7. Gómez-Guerrero NA, González-López NM, Zapata-Velásquez JD, Martínez-Ramírez JA, Rivera-Monroy ZJ, García-Castañeda JE. Synthetic peptides in doping control: a powerful tool for an analytical challenge. ACS Omega. 2022;7:38193-38206.

8. Janvier S. Hazard analysis of falsified peptide “medicines” [rozprawa doktorska]. Ghent: Ghent University, Faculty of Pharmaceutical Sciences; 2019. Dostępne na: https://biblio.ugent.be/publication/8600624 (dostęp: 19.10.2026).

9. Janvier S, Cheyns K, Canfyn M, Goscinny S, De Spiegeleer B, Vanhee C, Deconinck E. Impurity profiling of the most frequently encountered falsified polypeptide drugs on the Belgian market. Talanta. 2018a;188:795-807.

10. Janvier S, Wattijn E, Botteldoorn N, De Spiegeleer B, Deconinck E, Vanhee C. Are injectable illegal polypeptide drugs safe? Case report demonstrating the presence of haemolytic Bacillus cereus in 2 illegal peptide drugs. Drug Test Anal. 2018b;10(4):791-795.

11. Jastreboff AM, Kaplan LM, Frías JP, Wu Q, Du Y, Gurbuz S, Coskun T, Haupt A, Milicevic Z, Hartman ML; Retatrutide Phase 2 Obesity Trial Investigators. Triple-Hormone-Receptor Agonist Retatrutide for Obesity - A Phase 2 Trial. N Engl J Med. 2023;389(6):514-526.

12. Jastreboff AM, Kaplan LM, Davies MJ, Wilding JPH, Ahmad NN, Murray M, Du Y, Makarova N, Giblin K, Schloot NC, Wang Y; TRIUMPH-1 Investigators. Retatrutide, a Triple Hormone Receptor Agonist, for Treatment of Obesity. N Engl J Med. 2026. Epub ahead of print. doi: 10.1056/NEJMoa2604169.

13. Jóźwiak M, Bauer M, Kamysz W, Kleczkowska P. Multifunctionality and possible medical application of the BPC 157 peptide: literature and patent review. Pharmaceuticals. 2025;18:185.

14. Lee E, Padgett B. Intra-articular injection of BPC 157 for multiple types of knee pain. Altern Ther Health Med. 2021;27(4):8-13.

15. Mayfield CK, Bolia IK, Feingold CL, Lin EH, Liu JN, Rick Hatch GF, Gamradt SC, Weber AE. Injectable Peptide Therapy: A Primer for Orthopaedic and Sports Medicine Physicians. Am J Sports Med. 2026;54(1):223-229.

16. NCT02637284. ClinicalTrials.gov. PCO-02 – Safety and Pharmacokinetics Trial. Identifier: NCT02637284. Sponsor: PharmaCotherapia d.o.o. Bethesda (MD): US National Library of Medicine; 2015. Dostępne na: https://clinicaltrials.gov/study/NCT02637284 (dostęp: 19.10.2026).

17. Pickart L, Margolina A. Regenerative and Protective Actions of the GHK-Cu Peptide in the Light of the New Gene Data. Int J Mol Sci. 2018;19(7):1987.

18. Pokrywka A. Substancje i metody zabronione w sporcie. W: Główczyńska R, Braksator W, Mamcarz A (red.). Postępy kardiologii sportowej. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2024, str. 537-542.

19. Pokrywka A, Surała O, Grabowska K, Przybyła M, Granda D, Małecki A, Faiss R, Nowacka-Chmielewska M. „Brain doping” substances: prohibited or not in sports? Biol Sport. 2025;42(4):189-201.

20. Poolton JT, Minett J, Kazmi A. Human evidence for BPC-157 in orthopaedic and regenerative medicine: a systematic review of efficacy and safety. Acta Orthop Belg. 2026;92(3).

21. Reynolds JC, Lai RW, Woodhead JST, Joly JH, Mitchell CJ, Cameron-Smith D, Lu R, Cohen P, Graham NA, Benayoun BA, Merry TL, Lee C. MOTS-c is an exercise-induced mitochondrial-encoded regulator of age-dependent physical decline and muscle homeostasis. Nat Commun. 2021;12:470.

22. Sport Integrity Australia 2026a. BPC-157 Information. Dostępne na: https://www.sportintegrity.gov.au/what-we-do/anti-doping/substance-education/bpc-157 (dostęp 17.10.2026).

23. Sport Integrity Australia 2026b. Peptides. Dostępne na: https://www.sportintegrity.gov.au/what-we-do/anti-doping/substance-education/peptides (dostęp 17.10.2026).

24. Teichman SL, Neale A, Lawrence B, Gagnon C, Castaigne JP, Frohman LA. Prolonged stimulation of growth hormone (GH) and insulin-like growth factor I secretion by CJC-1295, a long-acting analog of GH-releasing hormone, in healthy adults. J Clin Endocrinol Metab. 2006;91(3):799-805.

25. Tewari K, Liu TP, Im C, Hamad C, Petrigliano F, Cheung EC, Kremen TJ Jr. Peptide supplements and their therapeutic applications in sports medicine. Am J Sports Med. 2026. Online ahead of print. doi:10.1177/03635465261464420.

26. Therapeutic Goods Administration 2026a. Understanding your responsibilities when importing, compounding and supplying unapproved peptide products [Internet]. Canberra: Australian Government; 13.04.2026. Dostępne na: https://www.tga.gov.au/safety/safety-monitoring-and-information/safety-alerts/understanding-your-responsibilities-when-importing-compounding-and-supplying-unapproved-peptide-products (dostęp: 19.10.2026).

27. Therapeutic Goods Administration 2026b, Australian Chief Medical Officer. Concerns regarding the public health risks associated with unapproved peptide products [Internet]. Canberra: Australian Government; 19.06.2026. Dostępne na: https://www.tga.gov.au/news/media-releases/concerns-regarding-public-health-risks-associated-unapproved-peptide-products (dostęp: 19.10.2026).

28. Thevis M, Walpurgis K, Thomas A, Geyer H. Peptidic drugs and drug candidates in sports drug testing: agents affecting mitochondrial biogenesis or preventing activin receptor II activation. Curr Opin Endocr Metab Res. 2019;9:22-27.

29. USADA. Peptides and Growth Factors in Cosmetics: Are They Banned? 2026a. Dostępne na: https://www.usada.org/spirit-of-sport/peptides-growth-hormones-cosmetics/? (dostęp 17.10.2026).

30. USADA. BPC-157: What athletes should know about the prohibited experimental peptide. 2026b. Dostępne na: https://www.usada.org/spirit-of-sport/bpc-157-peptide-prohibited/ (dostęp 17.10.2026)

31. Vanhee C, Janvier S, Desmedt B, Moens G, Deconinck E, De Beer JO, Courselle P. Analysis of illegal peptide biopharmaceuticals frequently encountered by controlling agencies. Talanta. 2015;142:1-10.

32. Vasireddi N, Hahamyan H, Salata MJ, Karns M, Calcei JG, Voos JE, Apostolakos JM. Emerging Use of BPC-157 in Orthopaedic Sports Medicine: A Systematic Review. HSS J. 2025;21(4):485-495.

33. World Anti-Doping Agency 2025. The 2026 Prohibited List. Dostępne na: https://www.wada-ama.org/sites/default/files/2025-09/2026list_en_final_clean_september_2025.pdf (dostęp 17.10.2026).

34. World Anti-Doping Agency 2026a. The 2027 Prohibited List. Montreal: WADA; 2026.

35. World Anti-Doping Agency 2026b. 2027 Prohibited List: Summary of Major Modifications and Explanatory Notes. Montreal: WADA; 2026.