Wczesna specjalizacja w zapasach (cz. 2). Nie ograniczajmy się do jednego sportu
Druga część artykułu Jana Godlewskiego, który jest próbą odpowiedzi na pytanie, w jakim wieku i w jaki sposób najlepiej rozpocząć trening zapaśniczy.
![](https://forumtrenera.com/wp-content/uploads/2024/07/20210425AN0225-1024x683.jpg)
Droga do mistrzostwa sportowego
Najlepszą drogą dla przyszłych sukcesów sportowych jest sytuacja, w której dziecko próbuje kilku dyscyplin sportowych, zanim wybierze jeden główny sport, w którym będzie się specjalizowało. Badania wykazały, że dzieci, które uczestniczą w wielu dyscyplinach sportowych, posiadają większy potencjał i mają większe możliwości w dochodzeniu do mistrzostwa sportowego w sporcie zawodowym. Posiadają większą pewność siebie, motywację, mają perspektywę dłuższej kariery i lepszego rozwoju fizycznego i psychicznego. Dzieci „wielosportowe” są także bardziej kreatywne.
Specjalizacja pojedynczego sportu powinna nastąpić w momencie, kiedy przyszły zawodnik osiągnie fizyczną dojrzałość. Jednak dla tych, którzy zdecydują się specjalizować w jednym sporcie bez względu na wiek, intensywne treningi i wczesna specjalizacja powinna być ściśle monitorowana pod kątem wielkości obciążeń treningowych i obciążenia psychicznego.
W zapasach droga dziecka do kariery sportowej powinna być podzielona na etapy stosownie do wieku
Tab. Nr.1 Etapy szkolenia w zapasach
Etap szkolenia | Wiek | Cel | Główne zadania |
---|---|---|---|
Przygotowanie wstępne wszechstronne | 10–12 | Rozbudzenie zainteresowań zapasami. Doskonalenie osobowości. Wszechstronny, harmonijny rozwój psychologiczny i ruchowy. – Udział w konkursach i zawodach „1-go kroku”. | Opanowanie elementów najprostszych umiejętności ruchowych w zapasach, w ramach łatwych i naturalnych form ruchu. Kształtowanie koordynacji ruchowej. |
Przygotowanie wszechstronne | 13–15 | Chęć uprawiania zapasów, udział w zawodach (bez presji wyniku). Doskonalenie osobowości Wszechstronny, harmonijny rozwój psychologiczny i ruchowy. | Rozwój zdolności ruchowej wymagającej coraz większej siły mięśniowej z uwzględnieniem podstawowych wymogów funkcjonalnych. Kształtowanie koordynacji ruchowej. |
Przygotowanie ukierunkowane | 16–18 | Udział w OOM i współzawodnictwie w kat. juniora młodszego | Doskonalenie osobowości. Wszechstronne kształtowanie podstaw, funkcjonalnych, sprawnościowych i psychologicznych, uwzględniających wymogi specjalizacji w zapasach przy zastosowaniu odpowiednich środków treningowych. |
Przygotowanie specjalistyczne | 19–21 | Udział w MPJ i MP – założenia wynikowe | Doskonalenie osobowości. Kształcenie i doskonalenie specyficznych umiejętności sprawnościowych, funkcjonalnych i psychologicznych warunkujących uzyskanie wysokiego poziomu w wybranej specjalizacji w zapasach w drodze działań intensywnych |
Mistrzostwo sportowe | 21–23 | MPS Medale w mistrzostwach Europy i świata, igrzyskach olimpijskich | Doskonalenie i optymalne współdziałanie wszystkich czynników warunkujących najwyższe osiągnięcia sportowe w wybranej specjalizacji w zapasach przy maksymalnym wykorzystaniu swoich zalet (potocznie tzw. mocnych stron) |
W przypadku dzieci w wieku 9–10 lat trening powinien być realizowany dwa razy w tygodniu, najczęściej przez godzinę lub 1 godzinę i 15 minut.
W wieku 11–12 lat dzieci mogą trenować 2–3 razy w tygodniu przez ok. 1,5 godziny. Od 10–11 roku życia młodzież zaczyna rywalizować w zawodach sportowych.
W zajęciach z dziećmi na tym etapie szkolenia należy zwrócić szczególną uwagę na właściwie dobraną intensywność i objętość wysiłku fizycznego.
Starsze dzieci w wieku od 13 do 15 lat mogą trenować przez 1,5 godziny nawet 4–5 razy w tygodniu.
Według badań aż 72% zapaśników miało wcześniej możliwość uprawiania kilku sportów jednocześnie w wieku od 6 do 10 lat.
Uważa się, że możliwości te zmniejszyły się między 11 a 14 rokiem życia, a między 15 a 18 rokiem życia są uważane za bardzo małe według 24% respondentów.
Droga do najwyższego poziomu sportu wyczynowego zależy od wielu uwarunkowań, także zewnętrznych.
Załóżmy, że mamy dwóch zawodników z rocznika 2018, którzy są w sekcji zapaśniczej. Jeden z nich, który urodził się w styczniu 2018 roku, ma rocznikowo 6 lat i przeżył 72 miesiące.
Z kolei jego kolega, który z nim ćwiczy, urodził się w grudniu 2018, choć ma tyle samo lat rocznikowo, to przeżył tylko 63 miesiące, a więc o 11 mniej. Ten pierwszy jest więc o 17% starszy niż ten drugi. Z dużym prawdopodobieństwem jest biologicznie bardziej rozwinięty i to zarówno fizycznie, jak i też psychicznie.
Będzie więc miał przewagę nad swoim partnerem. Ciekawostką jest, że badania, które powielano w wielu krajach wykazały, że dzieci urodzone w pierwszych miesiącach danego roku osiągają większe sukcesy w sporcie niż dzieci urodzone w ostatnim kwartale roku. Podobna sytuacja dotyczy nie tylko sportu, ale również posiadania cech przywódczych i częściowo również edukacji.
W języku angielskim to zjawisko określa się mianem Relative Age Effect (RAE). Istnienie „efektu wieku względnego” (RAE) oznacza dużą różnicę w dojrzałości wśród dzieci urodzonych w tym samym roku.
Różnica w wieku dojrzałości ma oczywisty wpływ na selekcję do zawodów. Promocję w rozwijaniu talentu sportowego otrzymują więc zwykle osoby urodzone na początku roku, zwłaszcza w najmłodszych grupach wiekowych. Wraz z wiekiem przewaga ta zanika, ponieważ urodzeni później wyrównują się w rozwoju biologicznym w stosunku do starszych o kilka miesięcy kolegów.
Prawie 75% przyszłych zapaśników rodzi się w ciągu pierwszych sześciu miesięcy. Pokazują to również wcześniejsze badania Szwedzkiej Konfederacji Sportu (2015), dotyczące efektu wieku względnego i tego, kto trafia do drużyny narodowej.
Należy zwrócić także uwagę na fakt, że rozwój fizyczny polega na ciągu konsekwentnych przemian w życiu osobniczym. Przez rozwój fizyczny rozumiemy całokształt procesów biologicznych (biofizycznych i biochemicznych). Rozwój ten dotyczy zarówno aparatu ruchu, a więc kośćca, stawów, mięśni i układu nerwowego, jak i innych układów organizmu oraz kształtowania się tych właściwości funkcjonalnych, które nazywamy motoryką.
Na podstawie wielu badań wiadomo, że tempo wzrastania i dojrzewania jest w dużej mierze determinowane genetycznie. Znany jest także fakt wpływu środowiska na życie człowieka, na jego rozwój fizyczny i motoryczny. Przykładem nieliniowego rozwoju fizycznego jest końcowy etap okresu wczesnoszkolnego (dziewczęta ok. 10–11 roku życia i chłopcy ok. 12–13 roku życia), kiedy to następuje faza wyjątkowej łatwości przyswajania sobie nowych ruchów o skomplikowanej strukturze, mówi się tu o „uczeniu się z miejsca”. Zjawisko to, zbieżne z przejawami wyraźnego zrównoważenia szkolnego, bywa określane jako „drugie apogeum w rozwoju motoryczności” czy też jako „okres dziecka doskonałego”.
![](https://forumtrenera.com/wp-content/uploads/2024/07/20210424AN0093-1024x683.jpg)
Zdolności motoryczne, jakie należy rozwijać we wstępnym etapie szkolenia młodego zapaśnika
Wstępny etap szkolenia w zapasach musi akcentować rozwój cech funkcjonalnych, a szczególnie: koordynacji ruchowej, zwinności, gibkości oraz wydolności tlenowej. Wymienione cechy tworzą fundament do dalszego systematycznego i planowego szkolenia w zapasach, zgodnego z zasadami rozwoju fizycznego i psychicznego dziecka.
Należy zwrócić uwagę, że u niektórych młodych zawodniczek i zawodników mogą wystąpić zaburzenia koordynacji ruchowej związane z okresem skoku pokwitaniowego. Na tym etapie podczas zajęć treningowych należy nauczać i kształtować prawidłowe i charakterystyczne dla zapasów reakcje i nawyki ruchowe, ze szczególnym akcentem na poprawność wykonania.
W szkoleniu należy uwzględnić różne formy gier i zabaw z mocowaniem oraz ćwiczenia gimnastyczne i akrobatyki sportowej. Należy stopniowo i metodycznie rozszerzać zakres nauczania ćwiczeń ukierunkowanych i przechodzić do nauczania podstaw techniki.
W tym okresie szkoleniowym układy wegetatywne nie są jeszcze w pełni ukształtowane, dlatego należy bardzo ostrożnie dozować obciążenia. Dzieci w tym wieku podczas zajęć treningowych nie powinny być poddawane długotrwałym intensywnym obciążeniom.
Wszystkie dzieci z wiekiem rosną. Jednak czas wzrostu, prędkość wzrostu i poziom rozwoju może się diametralnie różnić u dzieci w tym samym wieku. Niektóre okresy sensytywne w rozwoju danych zdolności opierają się na wieku chronologicznym, a niektóre na wieku rozwojowym. Dlatego ważne jest, aby znać różnicę pomiędzy wiekiem chronologicznym a wiekiem rozwojowym tak, by odpowiednio dopasować akcent treningowy indywidualnie dla każdego młodego zawodnika.
Wiek chronologiczny to ilość lat i dni od momentu narodzin. Natomiast wiekiem biologicznym jest stopień fizycznej, psychicznej i emocjonalnej dojrzałości.
Przykładowymi biologicznymi wyznacznikami dla wieku rozwojowego może być wystąpienie prędkości wzrostu, czy pojawienie się miesiączki u dziewcząt. W momencie, gdy określimy w jakim wieku rozwojowym jest nasz zawodnik, możemy wtedy położyć większy nacisk na kształtowanie odpowiedniej zdolności motorycznej.
Każdy z etapów szkolenia ma swoją specyfikę. Gdy znamy priorytety techniczno-taktyczne, mentalne (wynikające z ontogenezy rozwoju dziecka) oraz motoryczne, które określają okresy sensytywne dla danej kategorii wiekowej, nasz trening staje się o wiele bardziej efektywny.
W zapasach etap szkolenia wszechstronnego powinien trwać co najmniej dwa lata lub więcej. W tym okresie zawodnicy doskonalą umiejętności ruchowe, a trener prowadzący grupę ma czas na rozpoznanie uzdolnień i predyspozycji swoich podopiecznych. Realizacja celów i zadań właściwych dla etapu wszechstronnego przejawia się w stosowaniu bardzo szerokiego wachlarza form i ćwiczeń z różnych sportów, jednocześnie uwzględniając okresy sensytywne (krytyczne) oraz różnice wynikające z dymorfizmu płciowego.
Na etapie szkolenia w kategorii młodzików 12–14 lat młody zawodnik powinien opanować następujące umiejętności:
Przygotowanie motoryczne
- Posiadać umiejętność wykonywania wyznaczonych ćwiczeń gimnastycznych i akrobatyki sportowej oraz padów do przodu, tyłu oraz bocznych.
- Posiąść umiejętność wykonania specyficznych dla sportu zapaśniczego ćwiczeń ukierunkowanych, ze szczególnym uwzględnieniem ćwiczeń „mostowych” oraz ćwiczeń wzmacniających mięśnie szyi i karku.
Uwaga: nie należy wykonywać ćwiczeń mostowych na samej głowie, ćwiczenia tzn. „mostowania” wykonywać z podporem rąk. Należy unikać obciążenia osiowego kręgów szyjnych!!!
- Osiągnąć wyznaczony wynik testu Coopera w swoim przedziale wiekowym.
- Osiągnąć zadowalające (ustalone indywidualnie) wyniki testów sprawności ogólnej i specjalnej wyznaczone dla tej grupy wiekowej opracowane przez PZZ.
Przygotowanie techniczne
- Prawidłowo poruszać się po macie (właściwa praca nóg).
- Posiąść umiejętność pracy rąk, podstawowych uchwytów, obciążania nóg przeciwnika.
- Doskonalić umiejętność napinania i rozluźniania mięśni oraz wykorzystania ciężaru własnego ciała podczas nauczana podstawowych elementów techniki.
- Posiadać umiejętność wykonania podstawowych technik w parterze i pozycji stojącej.
- Posiadać umiejętność zastosowania obron i kontr na podstawowe elementy techniczne w parterze i w pozycji stojącej.
Przygotowanie teoretyczne
- Znać regulamin korzystania z sali treningowej.
- Mieć umiejętność właściwej reakcji w razie wypadku podczas zajęć.
- Znać przepisy walki oraz system rozgrywania zawodów.
- Znać podstawowe zasady odnowy biologicznej.
- Być świadomym na niebezpieczeństwa dopingu w sporcie.
Literatura:
1. Cazorla Georges – Programation et periodisation de l’entraiment 2005
2. PMC prawa autorskie – Specjalizacja sportowa młodych sportowców
3. Rekomendacja Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej – Wiek rozpoczęcia treningów
4. USA Wrestling Federation – Zapasy wolne dla dzieci
5. W. Starosta, A. Głaz – Elementy doboru i selekcji w zapasach – Instytut Sportu – Warszawa
6. Fahlström i in., 2015; Eriksson, 2001- Sport młodzieżowy: pozytywny i negatywny wpływ na
młodych sportowców
8. C. McDonald, J. Deitch i Ch. Bush – Wczesna specjalizacja sportowa u elitarnych zapaśników